Telefon
WhatsApp
EBULFEZ ELÇİBEY ve AZERBAYCAN BAĞIMSIZLIK HAREKETİ EBÜLFEZ  ELÇİBEYİN ÖLÜM YILDÖNÜMÜ ANISINA

İran’da Güney Azerbaycan Türklerinin öz ana dilinde okuma yazma özgürlüğünün olmaması, hem Azerbaycan, hem de Türkiye’deki bazı yayın organlarında bazen açık, bazen üstü örtülü şekilde dile getirilmektedir. Ancak 1988 yılında Kuzey Azerbaycan’da yeşermeye başlayan bağımsızlık hareketi gösterilerinde artık millet uyanmış, hakkını talep etmeye başlamıştı. Meydanlarda geçirilen miting ve nümayişlerde “Tebriz” ve “Bütün Azerbaycan” sloganları her yerde duyulmaya başlamıştı. Meydan gösterilerinde dile getirilen Azerbaycan’ın bölünmüşlüğü, Azerbaycan Halk Cephesinin kurulması ve Ebulfez Elçibey’in lider konumuna gelmesiyle ciddi boyut kazandı.

Elçibey 60 yaş töreni

1989 yılının sonbaharında İran’la ticaret yapılması ve sınır rejiminin yumşatılmasına ilişkin resmi görüşmeler sonuç vermemişti. Görüşmelerin amacı Azerbaycan’ın ikiye bölünmesini simgeleyen Aras nehri kıyılarında ticaret yapılmasıydı. Soruna ilişkin hiçbir olumlu gelişmenin olmaması üzerine AHC [Azerbaycan Halk cephesi]’nin müdahalesiyle ilk girişim Aralık 1989 başlarında AHC Nahçıvan şubesinde ortaya çıktı. Güney Azerbaycan’la iktisadi, siyasi ve kültürel ilişkilerin kurulması talebiyle Aras nehri kıyısında gösteriler, mitingler yapıldı. 12 Aralık 1989’da Güney Azerbaycan Millî Azatlık Hareketinin (1945-1946) yıldönümü sebebiyle Aras’ın her iki kıyısında gösteriler düzenlendi. Daha sonra Aras nehri kıyısındaki verimli toprakları halka dağıtma talebinin gerçekleştirilmesi için yönetime süre verildi. Sürenin son günü olan 31 Aralık 1989’da Nahçıvan’dan Astara’ya kadar olan tüm Sovyet-İran sınır engelleri halk tarafından yıkıldı.

Ebülfez Elçibeyin Türk Gençligine müraacatı

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Kuzey Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmesi, İran yönetimindeki Fars şovenistlerini rahatsız etmişti. İran açısından öncelikli sorun, Azerbaycan devletinin bağımsızlığını tanıyıp tanımamaktı. Diğer bir taraftan Tahran’ın Azerbaycan devletiyle ilişkilerinde nasıl bir tutum sergileyeceği söz konusuydu. İran Azerbaycan devletini tanımak için acele etmedi. Hatta o zaman Velayeti, Kasım 1991’de Bakü’ye gelirken yaptığı açıklamada güçlü Sovyet konfederasyonunun gerekliliğini açıkça belirtti. İran dışişleri bakanı Velayeti “Bağımsız cumhuriyetlerde batının etkisini yalnız bu kurum aracılığıyla engellemek mümkündür” diye konuşmuştu.

Bu engellemelere rağmen, İran Aralık 1991’de Azerbaycan devletini resmen tanıdı. İki ülke arasında değişen münasebetler İran’ın Ocak 1992’de Bakü’de büyükelçilik açmasına kadar vardı. Bu sıcak gelişmelerle Ermenilerin ambargo uyguladıkları Nahçıvan bölgesinin, İran topraklarını kullanması konusunda uzlaşma sağlandı. Bu arada İran makamları gelişen ilişkiler çerçevesinde Azerbaycan’da İran’ın etkinliğini arttırmak istediler. Bunun için Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçiş konusundaki çalışmalarda kararın Arap alfabesi yönünde olması için sıkı bir çalışma içine girdiler. Hatta Tahran’da Kiril alfabesiyle özel yayınlar basarak Azerbaycan’da dağıttılar. Lakin başaramadılar. 25 Aralık 1991’de tercihin Latin alfabesinden yana kullanılması İran’ın tepkisine neden oldu. İran bir taraftan da bölgede etkin olmak için çalışıyordu. Bu bağlamdaki girişimlerinden biri de Karabağ sorununda arabuluculuk misyonunu üstlenmekti. Bu da Azerbaycan topraklarının bir bölümünün işgal edilmesi için oynanan bir oyundu. İran’ın arabuluculuğu ile Azerbaycan ve Ermenistan 15 Mart 1992’de Tahran’da ateşkes memorandumu imzaladılar.

İran devlet başkanı Rafsancani’nin arabuluculuğuyla Azerbaycan ve Ermenistan yöneticilerinin ateşkes imzalamasının ardından 9 Mayıs’ta Şuşa, Ermeniler tarafından işgal edildi. İran dışişleri bakan yardımcısı Mahmut Vaezi yaptığı açıklamada ülkesinin bu işgali kınadığını, Dağlık Karabağ’ın Azerbaycan’ın bölünmez bir parçası olduğunu ve bölgede sınırların değiştirilmesine karşı olduklarını açıkladı. Fakat İran’ın bu riyakâr tepkisi sonuç vermedi; ardından 17 Mayıs’ta Laçın işgal edildi. Böylece İran’ın iki yüzlü ve olumsuz arabuluculuk girişimleri kendilerinin de arzu ettiği gibi başarısızlıkla sonuçlandı. İran’ın Azerbaycan’da etkinliğini arttırma çabalarının güçlendiği bir dönemde iktidara gelen (7 Haziran 1992) Azarbaycan Halk Cephesi lideri Ebulfez Elçibey, İran’a yönelik iki temel esasa dayanan aktif bir politika uygulamaya başladı. Bunlardan birincisi iki ülke arasındaki ilişkilerde önceki dönemde bozulmuş olan karşılıklı eşitlik esasına dayalı ilişkilerin yeniden kurulmasıydı. İkincisi İran’ın bağımsız Azerbaycan Cumhuriyetinin varlığını tanımasıydı. Bu yapılanlara paralel olarak 1992’de Tebriz ve Nahçıvan’da karşılıklı konsolosluk açılması karara bağlandı. Görüşmelerde ayrıca İran’ın Azerbaycan’a doğalgaz vermesi ve İran topraklarından geçerek Nahçıvan’a giden ulaşım ve enerji hatlarının inşası konusunda da görüş birliğine varılmıştı.

Azerbaycan Cumhuriyeti Ocak 1992’de kabul ettiği ikinci programında, Güney Azerbaycan Türklerinin ulusal ve kültürel birliğini sağlamak amacıyla Azerbaycan ve İran arasında iktisadi, siyasi, dinsel, bilimsel ve benzeri ilişkilerin güçlendirilmesini, 31 Aralık gününün Dünya Azerbaycan Türklerinin Ulusal Dayanışma günü ilan edilmesini kararlaştırmıştı. Elçibey, yurt dışındaki Azerbaycan Türkleriyle ilişkilerin güçlenmesi, Azerbaycan Türklerinin birliği ve “Bütün Azerbaycan” ülküsü dâhil olmak üzere çeşitli düşüncelerinden dolayı 1975’te hüküm giymişti. Elçibey’in AHC başkanlığı döneminde de, AHC iktidarı döneminde de en önemli sorunu Güney Azerbaycan olmuştur.

Özellikle Elçibey’in devlet başkanı seçimlerinden bir gün önce Azerbaycan ulusal televizyonunda yaptığı seçim konuşmasında “İran’da Farslar dışında kalan halkların ulusal haklarının ihlal edilmesinin, onlara öz ana dilleriyle eğitimin yasak olmasının bu ülkenin gelecekte dağılmasına sebep olacağına” ilişkin ifadelerin yer alması, İran’da endişe doğurmuştu. Lakin ikili resmi ilişkilerde “Güney Azerbaycan” konusu açıkça hiç telaffüz edilmemişti. İki ülke arasındaki münasebetler konusunda kamuoyuna verilen görüntüde “Güney Azerbaycan” sorununun gündeme gelmediği ifade edilse de, kapalı kapılar arkasında konu sık sık gündeme geliyordu. Örneğin Ebulfez Elçibey, İran büyükelçisi tarafından defalarca İran’a davet edilmiş, fakat kendisi bunun ancak İran’ın bazı koşulları yerine getirmesi durumunda gerçekleşebileceğini ifade etmiştir.

Elçibey tamamı Güney Azerbaycan sorunuyla ilgili olan koşulları şöyle sıralamıştır:

“Ziyarete Tebriz’den başlanacak, sonra Tahran’a gidilecek. İran’da Azerbaycan davasıyla ilgili tutuklanan bütün mahkûmlar serbest bırakılacak. İran’la iyi ilişkilerin bu soruna takılmaması için Güney Azerbaycan’da millî değerlerin geliştirilmesine ve ana dilinde (Türkçe) eğitim yapılmasına, gazete ve dergi çıkarılmasına izin verilecek.”

Elçibey’in sıraladığı bu koşulların çoğu İran devleti tarafından reddedilmiş, yalnızca Azerbaycan kültürünü geliştirme merkezleri kurma düşüncesine sıcak yaklaşıldığı belirtilmişti. Fakat Azerbaycan’ın iki ülke arasında geliş gidişin kolaylaştırılması, televizyon yayınlarının mübadelesi, karşılıklı kültür etkinlikleri yapılması yönündeki önerileri İran devleti tarafından kabul edilmemiş, Nahçıvan’da İran konsolosluğu açılmasına rağmen Tebriz’de konsolosluk açılması engellenmiştir.

Bu arada Azerbaycan’da millî yönetimin iktidara gelmesi. İran’daki Azerbaycan Türkleri arasında hareketlilik doğurmuştu. Kuzey Azerbaycan, Güney Azerbaycan Türklerine her türlü vatandaşlık haklarından yararlanma olanağı sağlayacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı seçilen Ebulfez Elçibey, 2 Şubat 1993’te yaptığı konuşmada kendisi için Güney-Kuzey ayrımının olmadığını, Güney Azerbaycan Türklerine devlet kurumlarında görev alma hakkının sağlanacağını belirtmişti. Bu gelişmeler İran’ı endişelendirirken, Tahran ülke içinde olayları tırmandırmamak için Azerbaycan konusunda ihtiyatlı davranmaya başlamıştı. Hatta ülkedeki ajitasyonu yatıştırmak amacıyla Kelbecer’in işgali sonrasında İran dışişleri bakanlığı Ermenistan’ın işgal ettiği Azerbaycan topraklarından çıkmasını istemişti.

Böylece İran devletini yöneten Fars unsuru, Ebulfez Elçibey’in iktidarının oluşturduğu tehlikeyi hissettiği için Azerbaycan’daki muhalif kuvvetlerle sıkı iş birliğine girdi. Bunun AHC iktidarına son verilmesinde çok büyük rolü olmuştur. Hatta İran’ın Bakü büyükelçisinin darbe sırasında Gence’ye giderek Suret Hüseyinov’la görüştüğü bilinmektedir. İran her dönemde Güney-Kuzey ilişkilerinin kurulmamasına ve ne pahasına olursa olsun bunu engellemeye çalışmıştır. Çünkü Azerbaycan’ın bütünlüğü Tahran hükümetine ve ona yön veren emperyalist güçlerin çıkarlarına uygun gelmeyebilirdi. Ancak hem Tahran hem emperyalist güçler buna izin vermek istemeseler de Güneyli, Kuzeyli Azerbaycan Türkleri, Ebulfez Elçibey’in Azerbaycan’ın bütünlüğü uğruna başlattığı davayı “Bütün Azerbaycan” kuruluncaya kadar devam ettirecektir! Bu dava bitmez! Azerbaycan Türklerinin millî mücadele önderi Ebulfez Elçibey’in başlattığı bu dava hepimizin davasıdır. Bu dava “Gülistan” ve “Türkmençay” antlaşmalarının ortadan kaldırılması davasıdır. Birleşirsek bu davayı, Bütün [Tek] Azerbaycan davasını er ya da geç kazanacağız.

 

0 Yorum

Henüz Yorum Yapılmamıştır.! İlk Yorum Yapan Siz Olun

Yorum Gönder

Lütfen tüm alanları doldurunuz!

Kahramanmaraş Nöbetçi Eczaneler

Kahraman Maraş/Dulkadiroğlu
Meral Eczanesi
0 344 232 12 00
Markasi Hastanesi Acil Karşısı Diş Hastanesi Civarı Perifer Dulkadiroğlu/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Dulkadiroğlu
Yıldırım Eczanesi
0 344 251 51 41
İl Nüfus Müdürlüğü Üstü Şeyhadil Asm Karşısı Çarşı Dulkadiroğlu/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Onikişubat
Çagrı Eczanesi
0 344 215 14 15
Mimar Sinan Mah. Kadın Doğum Ve Çocuk Hast. Karşısı Kadın Doğum Onikişubat/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Onikişubat
Ege Eczanesi
0 344 224 31 20
Hayrullah Mah. 4. Sk. No: 7/A Vatan Hast. Karşısı Megapark Vatan Onikişubat/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Onikişubat
Serpil Eczanesi
0 344 502 22 02
Tekerek Mah.Boğaziçi Konutları Karşısı 12 Şubat Parkı Yanı Tıp Fakültesi Onikişubat/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Onikişubat
Vildan Eczanesi
0 344 225 21 21
Karamanlı Mah.Kazım Karabekir Cad. Ortaseki Asm Karşısı No:18 Devlet Hastanesi Onikişubat/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Afşin
Asu Eczanesi
0 344 511 72 29
Dedebaba Mah.Elçibey Cad.No:23 Afşin-K.Maraş Afşin/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Andırın
Temizoğlu Eczanesi
0 344 561 22 23
Yeni Mah. Cad. 60/A Andırın/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Çağlayancerit
Çaglayan Eczanesi
0 344 351 25 15
Çağlayancerit Devlet Hastanesi Yanı Çağlayancerit/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Ekinözü
Elif Eczanesi
0 344 481 20 35
İçmeler Mah. İbni Sina Cad. 29/A Ekinözü/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Elbistan
Özcan Eczanesi
0 344 413 34 49
Güneslı Mah. Tepebası Cad. No:5 Elbistan/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Elbistan
Özlem Eczanesi
0 344 412 00 00
Battalgazı Mah. Adnan Menderes Bulvarı Kekık Sokak No:15 Elbistan/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Göksun
Bozkurt Eczanesi
0 344 714 17 50
Kayabaşı Mah.Amasyalılar Cad.No:4/A Göksun/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Narlı
Çöçellı Eczanesi
0 344 331 31 24
Cumhurtıyet Mah.Atatürk Cad.No:44 Narlı/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Nurhak
Nurhak Eczanesi
0 344 471 24 44
Karaçar Mah. Gıvıklar Sok. No:53/A Nurhak/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Pazarcık
Hayat Eczanesi
0 344 311 28 00
Cengız Topel Mah. Atatürk Caddesı No:176 Pazarcık/Kahramanmaraş


Kahraman Maraş/Türkoğlu
Asude Eczanesi
0 542 618 24 00
Gaziosmanpaşa Mah.1002 Sok. No:3/B Türkoğlu/Kahramanmaraş


Sidebar Alt Kısım İkili Reklam Alanından İlki 150x150
Sidebar Alt Kısım İkili Reklam Alanından İlki 150x150

E-Bülten Aboneliği